Werkgevers moeten proactiever omgaan met werknemers die mantelzorgtaken verrichten om onverwachte uitval en personeelsverloop te voorkomen. Dat stelt het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) in het vandaag verschenen rapport ‘Op zoek naar verbinding’. Met 2,7 miljoen werkende mantelzorgers in Nederland is de impact op de werkvloer groter dan veel leidinggevenden beseffen.

De verborgen kosten van stilzwijgen
Uit het onderzoek blijkt dat leidinggevenden mantelzorg vaak ten onrechte als een ‘privékwestie’ beschouwen en wachten tot de werknemer zelf om hulp vraagt. Werknemers aarzelen echter vaak om hun zorgtaken te melden uit angst voor loopbaanconsequenties of uit schuldgevoel richting collega’s.

Wanneer ondersteuning uitblijft, passen werknemers hun werk vaak zelfstandig aan, vaak met negatieve gevolgen voor de organisatie:

• Verlies van arbeidsuren: Vooral vrouwen korten hun werkweek bij intensieve zorgtaken in met gemiddeld twee tot tweeënhalf uur.
• Risico op verloop: Werknemers die onvoldoende flexibiliteit ervaren, zoeken vaker naar een andere baan die beter te combineren is met hun zorgtaken.
• Burn-out gevaar: Bij intensieve zorgsituaties loopt de belasting vaak ongemerkt op, wat uiteindelijk leidt tot langdurig ziekteverzuim.

Onvoldoende kennis bij leidinggevenden
Het rapport signaleert een aanzienlijke kennislacune op de werkvloer. Veel leidinggevenden zijn onvoldoende op de hoogte van de complexiteit en onplanbaarheid van zorgtaken en weten niet welke verlofregelingen of externe ondersteuningsmogelijkheden zij kunnen aanbieden.

Aanbevelingen voor werkgevers
Het SCP adviseert werkgevers om mantelzorg integraal onderdeel te maken van het personeelsbeleid:

1. Maak het bespreekbaar: Wacht niet op een crisissituatie, maar maak mantelzorg een standaardonderwerp tijdens jaarlijkse functioneringsgesprekken.
2. Creëer een veilige cultuur: Zorg voor een klimaat waarin werknemers erop kunnen vertrouwen dat het melden van zorgtaken geen negatieve gevolgen heeft voor hun positie.
3. Investeer in kennis: Train leidinggevenden en HR-adviseurs in het herkennen van overbelasting en informeer hen over beschikbare ondersteuning, zoals de inzet van een mantelzorgmakelaar.
4. Bied maatwerk en flexibiliteit: Naast wettelijke verlofregelingen zijn flexibele werktijden, thuiswerkmogelijkheden en het tijdelijk herverdelen van taken cruciaal voor het behoud van veerkracht bij de werknemer.
5. Benut externe expertise: Werk samen met zorgverzekeraars of externe specialisten die werknemers kunnen helpen bij het organiseren van de professionele zorg, zodat de regeldruk voor de werknemer afneemt.

Het rapport benadrukt dat ‘mantelzorgvriendelijk werkgeverschap’ geen gunst is, maar een noodzakelijke investering in een krappe arbeidsmarkt om waardevol personeel gezond en inzetbaar te houden.

Het grotere plaatje: De noodzaak van een integrale aanpak
Hoewel de combinatie van werk en mantelzorg voor de meerderheid van de werkenden redelijk goed verloopt, stelt het SCP dat vooral een ‘substantiële minderheid’ met intensieve zorgtaken vastloopt. Het onderzoek laat zien dat de verschillende domeinen — werkgevers, zorgprofessionals en de overheid — momenteel nog te veel op hun ‘eigen stoeptegel’ blijven staan. Dit leidt tot een versnipperd systeem waarin de werkende mantelzorger zelf de verbinding moet leggen, wat het risico op uitval vergroot. Het rapport concludeert dat alleen een integrale aanpak, met onder meer de invoering van betaald mantelzorgverlof en een fundamentele vermindering van de bureaucratie in de zorg, deze maatschappelijke opgave op de lange termijn houdbaar kan houden.